Χαρά Μπάζιου:Μαθαίνω τα δένδρα και τα φυτά της πόλης μου, Κέδρος ο Προϊστορικός

Γράφει η Χαρά Μπάζιου

Ο κέδρος (Cedrus sp.) είναι ένα υπεραιωνόβιο κωνοφόρο δέντρο. Μοιάζει πολύ με τα έλατα (Abies). Ανήκει στη οικογένεια των φυτών Pinaceae στην οποία ανήκουν και τα πεύκα. Η Οικογένεια Pinaceae περιλαμβάνει τέσσερα είδη κέδρων εκ των οποίων τα τρία είναι ενδημικά της λεκάνης της Μεσογείου. Πιο γνωστό είδος είναι ο κέδρος του Λιβάνου (Cedrus libani). Πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι τα υπόλοιπα τρία είδη προέρχονται από αυτόν.

Τα αλλά τρία είδη είναι ο κέδρος της Κύπρου (Cedrus brevifolia)- ενδημικό είδος της περιοχής της Πάφου, ο κέδρος του Άτλαντα (Cedrus Atlantica)- ενδημικό είδος του Μαρόκου και της Αλγερίας, και ο κέδρος των Ιμαλαϊων (Cedrus Deodara) που φύεται στα Ιμαλάια.

Φθάνει τα 30-40 μέτρα ύψος. Περιστασιακά όμως κάποια δένδρα φθάνουν και τα 60 μέτρα. Μεγαλώνει γρήγορα μέχρι την ηλικία των 45 με 50 ετών. Η ανάπτυξη ωστόσο γίνεται πολύ αργή μετά την ηλικία των 70 ετών. Μπορεί να ζήσει εκατοντάδες χρόνια και θεωρείται προϊστορικό δασικό είδος.

Ο κορμός του έχει πυκνό και φολιδωτό φλοιό. Τα κλαδιά του έχουν επίπεδη και ακανόνιστη διάταξη δημιουργώντας εντυπωσιακούς σχηματισμούς σε μεγάλης ηλικίας δένδρα.

Τα φύλλα του είναι βελονοειδή, άκαμπτα και διαθέτουν το καθένα δυο ρητινοφόρους αγωγούς. Είναι αειθαλές δένδρο με τα φύλλα να παραμένουν στο δένδρο τρία έως έξι χρόνια. Το χρώμα τους ποικίλλει από έντονο -σκούρο πράσινο ως και ανοιχτό μπλε-πράσινο, ανάλογα με το πάχος του λευκού κηρού που τα προστατεύει από την ξήρανση.

Είναι πολύ δημοφιλές δένδρο των εύκρατων κλιμάτων με μεγάλη ιστορική και θρησκευτική σημασία ανά τους αιώνες για τους πολιτισμούς της Μέσης Ανατολής.

Απεικονίζεται στην σημαία και στο εθνόσημο του Λιβάνου.

Στην Ιλιάδα, στην Παλαιά Διαθήκη και σε πολλά αρχαία κείμενα υπάρχει πληθώρα αναφορών στους κέδρους.

Για την οικοδόμηση του Ναού τού Σολομώντα αναφέρεται ότι χρησιμοποιήθηκε ξύλο κέδρου από τα μεγάλα δάση κέδρων του Λιβάνου. Οι αρχαίοι Φοίνικες και οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν το περιζήτητο αυτό ξύλο για την ναυπήγηση των πλοίων τους. Οι Αιγύπτιοι εισήγαγαν από το Λίβανο έλαιο κέδρου, το οποίο χρησιμοποιούσαν στην ταρίχευση των νεκρών τους, ενώ πριονίδι κέδρου έχει βρεθεί σε τάφους των Φαραώ.Οι Ιουδαίοι ιερείς διατάχτηκαν από τον Μωυσή να χρησιμοποιούν το φλοιό του ξύλου στην περιτομή και την θεραπεία της λέπρας.

Το ξύλο του κέδρου χρησιμοποιείται ευρέως και σήμερα σε πληθώρα εφαρμογών. Έχει ένα ευχάριστο φυσικό άρωμα που παραμένει για πολλά χρόνια.

Εκτός των αρωματικών του ιδιοτήτων, χρησιμοποιείται ως αντιμυκητιασικό, αντιβακτηριακό και φυσικό εντομοαπωθητικό- ειδικότερα σκωροαπωθητικό. Η ρητίνη και το έλαιο του κέδρου χρησιμοποιούνται στην φαρμακευτική επιστήμη.

Όλα τα φυτικά μέρη του δένδρου χρησιμοποιούνται στο Ινδικό θεραπευτικό σύστημα Αγιουβέρδα για την αντιμετώπιση διαφόρων ασθενειών.

Γνωστή είναι και η χρήση του στην παραγωγή ελάτων. Τα κλαδιά του κέδρου δημιουργούν την σκιά που είναι απαραίτητη στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των νεαρών ελάτων.

Ο κέδρος είναι εξαιρετικός ως επιλογή για τη δημιουργία μπονσάι γιατί δίνει εύκολα τα διάφορα σχήματα που απαιτεί η τεχνοτροπία.

Χρησιμοποιείται ως καλλωπιστικό φυτό όχι μόνο λόγω της επιβλητικής του εμφάνισης αλλά και επειδή αντέχει περισσότερο από τα άλλα κωνοφόρα σε ξηρές και ζεστές συνθήκες.

Ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές δένδρο για φύτευση τον 17^ο με 19^ο αιώνα στους μεγάλους κήπους στην Ευρώπη. Το κάστρο του Highclere στην Αγγλία στο οποίο γυρίστηκε η δημοφιλής Βρετανική σειρά Downton Abbey, διαθέτει κέδρους ηλικίας 300 ετών.

Δυστυχώς ως αποτέλεσμα της μεγάλης ζήτησης και της μακροχρόνιας εκμετάλλευσης λόγω της πολύτιμης ξυλείας, πολύ λίγα παλαιά δένδρα ηλικίας εκατοντάδων χρόνων σώζονται σήμερα. Η εκτενής υλοτόμηση όλους αυτούς τους αιώνες άφησε πίσω της μόνο απομεινάρια των αρχαίων δασών. Τα φυσικά δάση κέδρου κινδυνεύουν και από τις φωτιές αλλά περισσότερο από την κλιματική αλλαγή που διαταράσσει το ευαίσθητο οικοσύστημα στο οποίο αναπτύχθηκαν χιλιάδες χρόνια πριν.

Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός ήταν ο πρώτος που έλαβε μέτρα για την προστασία των κέδρων κατά τον 2ο μ. Χ. αιώνα. Οριοθέτησε ζώνες υλοτόμησης και τοποθέτησε στήλες με επιγραφές, όπου αναγραφόταν ο αριθμός των δέντρων.

Σήμερα ευτυχώς τα δάση κέδρων προστατεύονται.

Το «Δάσος των Κέδρων του Θεού» αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Είναι ένα φυσικό δάσος κέδρων στο Λίβανο, με κάποια δένδρα άνω των 1.500 ετών. Προσπάθειες επίσης γίνονται για την διάσωση και διαχείριση του κεδροδάσους της Κύπρου.

Στην Κηφισιά μας, εάν κάποιος επισκεφτεί το Άλσος Κεφαλαρίου, μπορεί να θαυμάσει τους μεγάλους κέδρους Λιβάνου.

Η Χαρά Μπάζιου είναι M.Sc Γεωπόνος, απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου στην Διαχείριση Περιβάλλοντος, συγγραφέας του βιβλίου «Μηχανήματα και Εργαλεία Φυτοτεχνικών Έργων» το οποίο διδάσκεται στα Τεχνικά Επαγγελματικά Λύκεια/Επαγγελματικές Σχολές .

Διατέλεσε επί 20 έτη στέλεχος της Κεντρικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και από το καλοκαίρι του 2019 εργάζεται στο Τμήμα Πρασίνου του Δήμου Κηφισιάς.