Ένας αρχαίος τρίδυμος κρατήρας στον Άρη

Το τρίδυμο κρατήρα βρίσκεται σε ένα ιδιαίτερα παλιό τμήμα του νότιου ημισφαιρίου του Άρη, γνωστό ως Noachis Terra. Αυτή η περιοχή κρατήθηκε σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια της εποχής Noachian, μια αρχαία εποχή πριν από περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια στην ιστορία του Άρη στην οποία τεράστιος αριθμός αστεροειδών και κομητών πέταξαν προς τα μέσα για να συντρίψουν την επιφάνεια του πλανήτη. Μερικά από τα χαρακτηριστικά που δημιουργούνται από αυτές τις συγκρούσεις παραμένουν άθικτα στον Άρη σήμερα και, όπως σχηματίστηκαν τις πρώτες μέρες του Ηλιακού Συστήματος, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους επιστήμονες που επιδιώκουν να μάθουν περισσότερα για τον πλανητικό γείτονα και το παρελθόν του.

Σημάδια χαοτικών Noachian διαδικασιών και γεγονότων φαίνονται ιδιαίτερα καθαρά στα νότια υψίπεδα του Άρη, τα οποία είναι γεμάτα με παλιούς, φθαρμένους κρατήρες. Το Mars Express της ESA έχει απεικονίσει πολλούς κρατήρες σε αυτήν την περιοχή, από τον σοβαρά διαβρωμένο κρατήρα Greeley , που πήρε το όνομά του από τον Αμερικανό γεωλόγο Ronald Greeley , μέχρι τον κρατήρα Neukum με σχήμα αμμόλοφου , που πήρε το όνομά του από έναν από τους ιδρυτές της αποστολής Mars Express (και τον πρώην διευθυντή) Ερευνητής της Στερεοφωνικής Κάμερας Υψηλής Ανάλυσης του διαστημικού σκάφους (HRSC), της κάμερας που είναι υπεύθυνη για αυτήν τη νέα εικόνα).

Αυτή η εικόνα δείχνει έναν τριπλό κρατήρα που βρίσκεται ακριβώς ανατολικά ενός πιο γνωστού χαρακτηριστικού που ονομάζεται Le Verrier Crater, ο οποίος εκτείνεται σε απόσταση περίπου 140 χλμ. Αντίθετα, οι τρεις καταθλίψεις που φαίνονται εδώ είναι κάπως μικρότερες. το μεγαλύτερο έχει μήκος 45 χιλιόμετρα και το μικρότερο 28 χιλιόμετρα.

Πώς σχηματίζεται ένας τέτοιος τριπλός κρατήρας; Μια πιθανή εξήγηση – και αυτή η πιθανή πιθανότητα – είναι ότι το κρουστικό εκκρεμές έσπασε σε τρία πριν χτυπήσει το έδαφος, σχηματίζοντας έναν κρατήρα τρίο κατά την πρόσκρουση. Δεν αφήνουν όλοι οι “πολλαπλοί κρουστικοί κρούστες” τόσο καθαρά και τακτοποιημένα χαρακτηριστικά, ενώ πολλά δείχνουν επιμήκη γούρνα , μη κυκλικές κοιλότητες που βρίσκονται δίπλα-δίπλα, ή μόνο μερικώς επικαλυπτόμενες λεκάνες . Μια άλλη εξήγηση θα μπορούσε να είναι σύμπτωση: σε διαφορετικά χρονικά σημεία, τρεις ξεχωριστοί κρουστικοί κρούστες θα μπορούσαν να έχουν χτυπήσει την επιφάνεια του Άρη σε αυτήν τη θέση, δημιουργώντας μια καθαρή υπέρθεση κρατήρων εντελώς τυχαία.

Είναι ενδιαφέρον, εάν ο κρουστικός κρουσμός πράγματι κατακερματιστεί και διαλύσει, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η ατμόσφαιρα του Noachian Mars ήταν πολύ πυκνότερη – και δυσκολότερο να διεισδύσει – από ό, τι είναι τώρα. Αυτό δείχνει έναν πρώιμο Άρη που ήταν πολύ πιο ζεστός και πιο υγρός από τον κρύο, άνυδρο κόσμο που βλέπουμε σήμερα. Παρατηρήσεις από πολλές αποστολές υποστηρίζουν αυτήν την άποψη και επιστρέφουν αποδείξεις ότι το νερό ρέει κάποτε σε όλο τον Κόκκινο Πλανήτη σε μεγάλες ποσότητες, αποκαλύπτοντας χαρακτηριστικά όπως παλιά δίκτυα κοιλάδων ποταμών και μεγάλες λεκάνες λιμνών που πιστεύεται ότι είχαν σχηματιστεί την περίοδο της Noachian.

Όπως πολλοί από τους αρχαίους και διαβρωμένους κρατήρες στα νότια υψίπεδα του Άρη, αυτοί οι τρεις κρατήρες έχουν ισοπεδώσει ζάντες, ρηχά δάπεδα και έχουν γεμίσει με ιζήματα τα τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια από τον σχηματισμό τους. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις πάγου εδώ – ο μικρότερος κρατήρας έχει σημάδια που συνήθως δημιουργούνται καθώς ο πάγος και τα συντρίμμια σέρνονται σε μια επιφάνεια, παρόμοια με το πώς κινούνται ανάμεικτοι παγετώνες βράχου και πάγου ή παγετώνες που καλύπτονται από συντρίμμια σε αλπικές περιοχές της Γης.

Αυτό το πλαίσιο μπορεί κάποτε να περιείχε άλλους κρατήρες, όπως υποδεικνύεται από τα στρογγυλά μπαλώματα της βυθισμένης επιφάνειας προς τα επάνω δεξιά και κάτω αριστερά. Στην πραγματικότητα, παρά την κρατήρα της φύσης του Noachis Terra, το περιβάλλον γύρω από αυτό το τρίδυμο είναι εκπληκτικά ομαλό για ένα τέτοιο αρχαίο έδαφος. Μόνο μια χούφτα μικρών κρατήρων που περιβάλλουν φαίνεται να έχουν καθαρά, ευκρινώς καθορισμένα χείλη και μπολ, υποδηλώνοντας ότι είναι σχετικά μικρά και δεν έχουν αρχίσει ακόμη να διαβρώνονται σοβαρά. Συνολικά, φαίνεται ότι οι παλαιότεροι κρατήρες σε αυτήν την περιοχή έχουν «λιώσει» στην επιφάνεια – ένα φαινόμενο που οφείλεται και πάλι στον πάγο.

Καθώς ο πάγος ακριβώς κάτω από την επιφάνεια του Άρη ρέει και λιώνει για πολλά εκατομμύρια χρόνια, το έδαφος γίνεται πιο μαλακό. Αυτό το απαλό, πλούσιο σε πάγο έδαφος υποχωρεί πιο γρήγορα και γεμίζει ευκολότερα τις εσοχές και τις καταθλίψεις, συμβάλλοντας στην ομαλή εμφάνιση αυτού του τμήματος του Noachis Terra. Αυτό υποδηλώνει ότι πρέπει να υπήρχε μεγάλη ποσότητα νερού στον Άρη, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια της περιόδου Noachian, ικανή να παράγει άφθονο πάγο σαν παγετώνα.

Η κατανόηση της ιστορίας του Άρη και η χαρτογράφηση των χαρακτηριστικών που καλύπτουν την επιφάνεια του πλανήτη με λεπτομέρεια, είναι βασικός στόχος του Mars Express. Το διαστημικό σκάφος εξερευνά τον Κόκκινο Πλανήτη από την εκτόξευσή του το 2003 και ετοιμάζεται να συνεργαστεί με μια σειρά από νέες αποστολές που έχουν ενταχθεί – ή σύντομα θα ενταχθούν – στο διαστημικό σκάφος στον Άρη. Το ESA-Roscosmos  ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) έφτασε το 2016 και το  ExoMars Rosalind Franklin rover  και η συνοδευτική  πλατφόρμα επιστημονικής επιφάνειας  έχουν  προγραμματιστεί να κυκλοφορήσουν τον Σεπτέμβριο του 2022 .

Μαζί με το Mars Express, αυτές οι αποστολές θα λειτουργήσουν για να χαρακτηρίσουν πλήρως τον γείτονά μας, για να μας βοηθήσουν όχι μόνο να κατανοήσουμε περισσότερα για τον Άρη, αλλά, συγκριτικά, περισσότερα για την ιστορία και τη φύση του σπιτιού μας στο Σύμπαν.