Σωτήρης Γλυκοφρίδης: Ας φιλοσοφήσουμε λίγο..

Η ΛΟΓΙΚΗ

Λογική σημαίνει ¨οίκος του λόγου¨, και λόγος κατά την ελληνική λαλιά παραπέμπει σε 3 πράγματα: Στην ομιλία, αιτία και την αριθμητική σχέση (πχ ο λόγος των πλευρών προς τη διαγώνιο ενός τριγώνου). Οπότε, οποιαδήποτε έρευνα πάνω σε αυτήν πρέπει να γίνεται κατά τις 3 υποσυνιστώσεις της, κοινώς να ξέρουμε τι λέμε, να επικεντρωνόμαστε στην αιτία, και να ερμηνεύουμε τα πράγματα με στατιστικές αναλογίες.

Ως πηγή της ομιλίας, η λογική εκδηλώνεται με τη φωνή. Η φωνή συγγενεύει λεκτικά με το φόνο, άρα ακραία επικίνδυνες καταστάσεις δημιούργησαν την εμφάνισή της. Επιβεβαίωση αυτού είναι ότι άλαλα όντα σε καταστάσεις μέγιστου κινδύνου ηχοποιούν φωνή. Η ομιλία με τη σειρά της, καθώς συνδέεται με το ¨ομού¨, παραπέμπει πως εκπτύχθηκε με συλλογικές διεργασίες.

Ως πηγή της αιτίας, που συχνά αποδεικνύεται ¨αφορμή¨, καθώς όταν κάποιος ψάχνει να την εντοπίσει κατέρχεται όλο και βαθύτερα στο αιτιοκρατικό φυσικό πηγάδι, ο δρόμος της είναι ενδεικτικός με στικτά, στο φθίνων λίγο φως, σημεία. Η βαθύτερη αιτιοκρατική λογική καταλήγει σε ένα βάθος που μια ταμπέλα υπάρχει εκεί, και καλείται Επιβίωση.

Ως πηγή της αριθμητικής σχέσης, η λογική συνδέθηκε με τα μαθηματικά. Πατριάρχης της θεωρείται ο Πυθαγόρας, ο οποίος προσπάθησε μέσω των αριθμών να τετραγωνίσει το τέλειο σχήμα, κατ αυτόν, τη σφαίρα, για να δει το πνεύμα της δημιουργίας. Προέκυψε όμως από τη διαγώνιο των ορθογωνίων τριγώνων του ένα ¨φίδι με ουρά¨ που τελειωμό δεν είχε¨, η τετραγωνική ρίζα του 2, την οποία απέκρυψε με ποινή θανάτου, γιατί όπως προέκυπτε ο θεός γεωμετρεί με δικό του χάρακα και διαβήτη.

Αθροιστικά, ως διαμορφώτρια των πράξεων η λογική αποτελεί ένα τριτοβάθμιο σκαλί, μετά την αντανάκλαση και το ένστικτο. Αντανάκλαση είναι η αυτόνομη αντίδραση στη δράση ενός ερεθίσματος, το ένστικτο η τάση που εκδηλώνεται από κάτι πιο σύνθετο, ενώ λογική προκύπτει η συμπεριφορά προς κάτι πιο πολυσύνθετο και πολύπλοκο που καλείται ο νους να διαχειριστεί. Καθώς ο εγκέφαλος ¨κτίζεται¨ από κάτω προς τα πάνω, από το απλό στο σύνθετο, λογική είναι η διαχείριση της πολυπλοκότητας.

Η λογική συνδέθηκε με τα μαθηματικά, και ένα μέσον για την έρευνα αυτής απετέλεσε η σημειολογική εξωτερίκευσή της, η γλώσσα. Από την εποχή του Σωκράτη που προσπάθησε μέσω της επαγωγής να δείξει την αξία της λογικής, μέχρι τον Αριστοτέλη που προσδιόρισε νόμους της (π.χ., αν Α=Β και Β=Γ, τότε Α=Γ), το αριστοτέλειο πρότυπο διατηρήθηκε μέχρι τον 19ο αιώνα. Μετά από αυτόν και ως τα μέσα του 20ου, όπου παρατηρήθηκε στα πάντα μια επανάσταση, επήλθαν και πατροκτονίες.

Ο Πεάνο, ένας σημαντικός μαθηματικός φιλόσοφος, βρισκόμενος σε μακρόθεν αναζήτηση, χτύπησε κατά λάθος τον ¨πατέρα του¨, τον Αριστοτέλη, βάζοντας το στίγμα της οιδιπόδειας μοίρας. Ο Ράσελ κατέρριψε την αξία της σωκρατικής επαγωγής, επιτιθέμενος τελικά και στους μαθηματικούς φιλόσοφους που εκτιμούσε, τον Φρέγκε και τον Καντόρ. Τον Ράσελ τον ¨σκότωσε¨ ο αγαπημένος μαθητής του, ο Βιντγκενστάιν, τον οποίο επιτέθηκε έμμεσα αλλά καίρια με το θεώρημα της μη πληρότητας, ο Γκέντελ. Ο 20ος αιώνας χαρακτηρίζεται εποχή της σχετικότητας, της αίρεσης, της ανακάλυψης και της απροσδιοριστίας.

Μετά από αυτόν, έχει πια δειχθεί ότι: α) Η λογική, όπως και τα μαθηματικά, κατά την επέκτασή τους παρουσιάζουν ασυνέπειες που μεταμορφώνονται σε ¨μαύρες τρύπες¨, οι οποίες ¨ρουφούν¨ τα ευκλείδεια πρότυπα προς κάτι απείρως άγνωστο και συνάμα προσδιορισμένο. β) Πως η λογική δεν αντέχει πολύ ανάλυση, καθώς όσο επεκτείνεται στο άπειρον το αποτέλεσμα ¨τουμπάρει¨. Επομένως, πιο ασφαλής είναι αυτή που στηρίζεται σε πολλές λεπτομέρειες στην πολυπλοκότητά της,, κάτι που δεν μπορεί να διαχειριστεί ο νους. Το μέλλον της λογικής θα καθοριστεί από την τεχνητή νοημοσύνη.

Εν κατακλείδι, η ανθρώπινη λογική μοιάζει με ένα ταξίδι που είναι τόσο πιο σίγουρο όσο μικρότερη απόσταση έχει σκοπό να διανύσει. Στα μεγάλα ταξίδια φθάνει σε μέρη άγνωστα νομίζοντας πως βρήκε τις Ινδίες, με τέτοια πίστη που ορκίζει τους κατοίκους της, ¨Ινδιάνους¨. Το συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί είναι πως, αν θέλεις να ζήσεις με το μυαλό σου λογικά, ταξίδευε σε κοντινά νερά, στα απόμακρα ¨ανακαλύπτεις¨.