Σωτήρης Γλυκοφρίδης: Democracy & Republic

0
535

Γράφει ο Σωτήρης Γλυκοφρύδης

Υπάρχουν 2 λέξεις που μεταφράζονται ως ¨δημοκρατία¨. Το democracy και το republic. Είναι όμως το ίδιο;

Democracy είναι το κράτος – η ισχύς του δήμου. Λέξη ελληνική προερχόμενη από το πολίτευμα του Κλεισθένη. Είναι η άμεση εκτελεστική και νομοθετική διακυβέρνηση όλου του λαού, η ονομαζόμενη και ¨δικτατορία της πλειοψηφίας¨.

Η λέξη Republic προέρχεται από το λατινικό res publicum που σημαίνει πράγμα κοινό, δηλαδή κοινοπραγία ή κοινοπραξία. Είναι μια έμμεση ή αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση ενός λαού που λαμβάνει υπόψιν τα δικαιώματα της μειοψηφίας αλλά η εξουσία ασκείται από μια αντιπροσωπευτική λαϊκή βάση. Η αρχή της τίθεται από τη Σπάρτη, κατά τον δήμαρχό της Πέτρο Δούκα, που μεταπήδησε στη Ρώμη από έναν άγνωστο εν πολλοίς Έλληνα ο οποίος συνέταξε τους πρώτους νόμους της δωδεκαδέλτου, τον εξόριστο φίλο του φιλόσοφου της Εφέσου, Ηράκλειτου, τον Ερμόδωρο, λόγω της εξορίας του οποίου ο γερόλυκος της Εφέσου απεσύρθη στο βουνό, καταρώμενος τους συμπολίτες του που έδιωξαν τον καλύτερο. Την εποχή εκείνη η Ρώμη, εκδιώκοντας τον τελευταίο βασιλέα, Ταρκύνιο, έβαλε δυο νομοθέτες – δικαστές να δημιουργήσουν ένα ¨δίκαιο¨ πολίτευμα κοινοπραξίας. Το ρεπουμπλικανικό. Λαμβάνοντας υπόψιν τόσο τα δικαιώματα των πλουσίων (πατρικίων) όσο και των φτωχών (πληβείων). Το σύστημα αυτό το είχε ήδη εφαρμόσει στην Αθήνα ο Σόλωνας, αιώνες μετά τη Σπάρτη, γενόμενος ¨η μητέρα της δημοκρατίας¨, ενώ ο Κλεισθένης που ήλθε μετά και το εκλαΐκευσε χαρακτηρίστηκε ¨πατέρας της δημοκρατίας¨. Ένας πατέρας, όμως, που δεν φέρθηκε όσο έπρεπε καλά στη μάνα και τους απογόνους της. Πατριός της δημοκρατίας πρέπει να θεωρείται ο Κλεισθένης.

Εκ των πραγμάτων καθίσταται κατανοητό ότι ο ρεπουμπλικανισμός είναι ευρύτερος της δημοκρατίας, καθόσον την περικλείει ως πρόγονος. Για το λόγο αυτό και το πολίτευμα της Ελλάδος ενώ χαρακτηρίζεται δημοκρατία, στα διαβατήρια και στο αεροπλάνο ακόμα του πρωθυπουργού, όπως και στα επίσημα έγγραφα αναφέρεται ως Greek Republic και όχι Greek Democracy. Η δημοκρατία είναι ιδεολογία, ο ρεπουμπλικανισμός πρακτική, η δημοκρατία είναι πολίτευμα μικρής κλίμακος, ο ρεπουμπλικανισμός ευρείας και ετερόκλητης σύνθεσης που δεν χαρακτηρίζεται από εξεγέρσεις.

Οι διαφορές ρεπουμπλικανισμού και δημοκρατίας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1. Η εξουσία στη δημοκρατία ασκείται από τη Bουλή, και οι ηγέτες εκλέγονται από το λαό. Σε αντίθεση ο ρεπουμπλικανισμός έχει φίλτρα, όπως η Γερουσία, η δε εξουσία του προέδρου ή πρωθυπουργού εκλέγεται από ορισμένη κατηγορία εκλεκτόρων.
2. Στη δημοκρατία μπορεί να υπάρξει ανακατανομή του εισοδήματος και των περιουσιακών στοιχείων του λαού, ενώ σε αντίθεση η ατομική περιουσία στον ρεπουμπλικανισμό θεωρείται μη διανεμόμενη και ¨ιερή¨.
3. Σύστημα δικαιοσύνης: Στη δημοκρατία ο λαός ορίζει τι είναι δίκαιο και τι όχι, στον ρεπουμπλικανισμό την ανώτατη και απαραβίαστη εξουσία την έχουν οι δικαστές. Ο θεσμός των δικαστών στον ρεπουμπλικανισμό θεωρείται εξουσιαστικός και επί της πολιτικής ηγεσίας.
4. Η αξιοκρατία: Βάσει της δικαστικής εξουσίας και ο λαός αποδέχεται στον ρεπουμπλικανισμό πως παρότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι δεν είναι όμοιοι, και ότι οι πλέον άξιοι και πετυχημένοι είναι θεσμός ανομοιότητας, ενώ στη δημοκρατία όλοι προσδιορίζονται και ως ίσοι και ως όμοιοι. Η δημοκρατία ως λαϊκό πολίτευμα δεν αποδέχεται αριστεία, ότι δηλ. οι καλύτεροι να έχουν κάποια παραπάνω δικαιώματα. Αυτός είναι και ο λόγος που ενώ στη Ρώμη έστηναν ¨αψίδες¨ για τα πιο ικανά παιδιά της στην Αθήνα εξόριζαν ή έδιναν κώνειο στους ¨αντιφρονούντες¨.

Αυτά σαν πρώτη γεύση, και κλείνοντας έχω να σημειώσω αυτό: Σαφής διαφορά μεταξύ republic και democracy σε κάθε πολίτευμα δεν υπάρχει. Υπεισέρχεται το ένα στο άλλο. Το Αριστοτέλειο και Πλατωνικό πρότυπο ορθής διακυβέρνησης, αυτό που χαρακτηρίζεται ως ¨πολιτεία¨, κλείνει περισσότερο στον ρεπουμπλικανισμό. Το πολίτευμα της Σπάρτης και του Σόλωνα, της Ρώμης, της Αμερικής, της Γαλλίας, Γερμανίας, Αγγλίας και Ρωσίας, ακόμη και της Ελλάδος, κλείνουν άλλο περισσότερο και άλλο λιγότερο προς την Republic. Τη μόνη Αθηναιοκεντρική μορφή Δημοκρατίας με τις όποιες αλλαγές (πχ. ψήφος γυναικών, κλπ.) την έχει μόνο η Ελβετία. Είναι η μόνη άμεση δημοκρατία, που δεν ξέρει κανείς ούτε τον πρωθυπουργό.

Τι τραγικό, να έχουμε διαφορετικές λέξεις για τον κομουνισμό και τον σοσιαλισμό, και να μην έχουμε διαχωρίσει ακόμα το republic από το democracy. Και αυτός ο μη διαχωρισμός έδωσε στους Ρωμαίους την κτητικότητα μιας λέξης ενός αξιοκρατικού τύπου διακυβέρνησης ανόμοιων ομοίων, που και η καταγωγή αυτής είναι ελληνική. Την εξορίσαμε, και ως εκ τούτου φτάνοντας στη Ρώμη την εγκολπώθηκαν οι Λατίνοι.

Facebook Comments