Γιώργος Κατρούγκαλος: Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και η επίσκεψη Τσαβούσογλου

Γράφει ο Γιώργος Κατρούγκαλος

Όταν γράφονταν αυτές οι γραμμές είχε μόλις τελειώσει η «ιδιωτική» επίσκεψη του Υπουργού Εξωτερικών στη Θράκη, που μόνον ιδιωτική δεν ήταν. Η εμπειρία δείχνει ότι αυτές οι επισκέψεις δεν έχουν ποτέ ιδιωτικό χαρακτήρα. Όπως πρόσφατα έγινε με την ανάλογη του Τούρκου υφυπουργού εξωτερικών, και δημόσιο χαρακτήρα έχουν και δημόσιες δηλώσεις γίνονται. Για το λόγο αυτό, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δεν «βάφτισε το κρέας ψάρι» και είχε χαρακτηρίσει επίσημη την επίσκεψη του Προέδρου Ερντογάν το 2017. Με τον τρόπο αυτό η παρουσία της ελληνικής κυβέρνησης ήταν συνεχής στο πεδίο και υπήρχε η δυνατότητα άμεσης αντίδρασης σε περίπτωση υπέρβασης των εσκαμμένων. (Ο ΥΦΥΠΕΞ τότε Γιάννης Αμανατίδης συνόδευε τον Τούρκο Πρόεδρο). Είχα διατυπώσει την ελπίδα ότι η αυτή τη φορά η τουρκική πλευρά θα πράξει το αυτονόητο, θα σεβαστεί δηλαδή το διεθνές δίκαιο και δεν θα προχωρήσει σε προκλήσεις κατά την διάρκεια της επίσκεψης, όπως δυστυχώς είχε συμβεί στο παρελθόν.

Ο κ. Τσαβούσογλου απέφυγε, γενικά, εμπρηστικές δηλώσεις για άλλα θέματα, επανέλαβε όμως τους πάγιους τουρκικούς ισχυρισμούς για την ύπαρξη «τουρκικής» μειονότητας. Κάθε Τούρκος αξιωματούχος που επισκέπτεται τη Θράκη, όμως, οφείλει να σέβεται τη Συνθήκη της Λωζάνης η οποία αναφέρεται σαφώς σε μουσουλμανική μειονότητα στην περιοχή. Αν μη τι άλλο οφείλει να σέβεται τη θέση που διατύπωσε σαφώς ο Πρόεδρος της Τουρκίας κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα τον Δεκέμβριο 2017, ότι: «Στη Δυτ. Θράκη υπάρχει μουσουλμανική μειονότητα τουρκικής, πομακικής και ρομά προέλευσης.” Από εκεί και πέρα οι αναγκαίες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις στην Θράκη αφορούν υποχρεώσεις του Ελληνικού κράτους έναντι Ελλήνων πολιτών και όχι τον ελληνοτουρκικό διάλογο

Ακολουθεί το επίσημο μέρος της επίσκεψης. Μολονότι η πλήρης αξιολόγηση της δεν μπορεί να γίνει παρά μετά την ολοκλήρωση της, ένα είναι βέβαιο: Οι συναντήσεις των Υπουργών Εξωτερικών πρέπει να γίνονται. Για να είναι όμως πράγματι παραγωγικές πρέπει να έχουν προετοιμαστεί σωστά και να έχουν συγκεκριμένους στόχους. Δεν αρκεί ο διάλογος για τον διάλογο, ούτε μόνον ο διάλογος για την αποκλιμάκωση της έντασης ή για οικονομικά θέματα. Χρήσιμα είναι και αυτά, δεν προωθούν όμως ουσιαστικά τα εθνικά μας συμφέροντα.

Η κριτική μας δεν είναι αφηρημένη και θεωρητική, ούτε γίνεται απλώς για λόγους αντιπολίτευσης. Είμαστε δύναμη πατριωτικής ευθύνης και κάθε πρόταση μας στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής γίνεται για να προωθηθούν οι εθνικές θέσεις. Αυτό το νόημα έχει και η πρόσφατη πρόταση του Αλέξη Τσίπρα να συνδεθούν με συγκεκριμένο τρόπο οι ελληνοτουρκικές σχέσεις με τις ευρωπαϊκές προοπτικές της Τουρκίας. Εάν αυτή επιστρέψει στον δρόμο της επιθετικότητας και της έμπρακτης ή ρητορικής αμφισβήτησης του διεθνούς δικαίου, οι κυρώσεις είναι μονόδρομος. Εάν, αντιθέτως, επιλέξει το δρόμο της βελτίωσης των σχέσεων της με την ΕΕ, ζητώντας αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, η χώρα μας πρέπει να απαιτήσει η ενεργοποίηση όποιας τυχόν νέας συμφωνίας να έχει ως προϋπόθεση τη συμφωνία της Τουρκίας να παραπεμφθεί η διαφορά για τις υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ στη Χάγη. Έχω χαρακτηρίσει την πρόταση αυτή ως «Ελσίνκι plus», ως ενεργητική δηλαδή διπλωματία κίνησης χωρίς τις «σκιές» της αναφοράς σε «συνοριακές διαφορές», που περιείχαν τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι.

Δεν αρκεί να βάζουμε το πρόβλημα στη γυάλα, για να το παραλάβει ο επόμενος. Σε αυτήν τη συγκυρία που η Τουρκία επιδιώκει να επανέλθει στο διεθνές πλαίσιο, προσβλέπει στη συνάντηση με τον Αμερικανό Πρόεδρο τον Ιούνιο και ευελπιστεί σε ένα θετικό αποτέλεσμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, είναι η κατάλληλη στιγμή για να προωθήσουμε τις εθνικές μας θέσεις.

Γιώργος Κατρούγκαλος

Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου

Τομεάρχης Εξωτερικών ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ