Μενδώνη γιαΤατόι: οι απώλειες δεν ήταν μεγάλες

Συνέντευξη Τύπου της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνας Μενδώνη

​ΥΠΟΥΡΓΟΣ: Καλημέρα. Ευχαριστώ πολύ που είστε παρόντες και παρούσες. Μαζί μου σήμερα είναι ο Γενικός Γραμματέας Πολιτισμού ο κ. Διδασκάλου, η. Γενική Δ/ντρια Αναστήλωσης Μουσείων και Τεχνικών Έργων η κ. Ανδρουλιδάκη, η κ. Καράνη είναι η Δ/ντρια Προστασίας Νεώτερης Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς, η κ. Δήμου είναι η Τμηματάρχης έργων στην ίδια Δ/νση, η κ. Μαρία Μερτζάνη είναι η Δ/ντρια Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων, η κ. Αργυροπούλου είναι η αρμόδια Τμηματάρχης που ασχολείται με το Τατόι εδώ και πολλά χρόνια, είναι ο κ. Σταύρος Τσάβαλος είναι η Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, ο κ. Αλέξανδρος Λέκκας στέλεχος της Δ/νσης Συντήρησης και ο κ. Νίκος Αργυρίου στέλεχος της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων.

Είμαστε εδώ παρόντες και είναι και οι συγκεκριμένοι υπηρεσιακοί παράγοντες εδώ. Είναι οι τρεις αρμόδιες Υπηρεσίες οι οποίες ασχολούνται εδώ και πολλά χρόνια από το 2003 με το Τατόι. Εξ αυτών πρέπει να πω ότι η κ. Μερτζάνη, η κ. Αργυροπούλου, ο κ. Ματαράγκας που για υπηρεσιακούς λόγους δεν είναι σήμερα εδώ, ο κ. Λέκκας, ο κ. Τσάβαλος, ο κ. Αργυρίου, ήταν από την πρώτη στιγμή εκδήλωσης της πυρκαγιάς στο Τατόι μαζί μας και συντόνισαν τις αναγκαίες ενέργειες.

Η κ. Καράνη και η κ. Δήμου ήταν και αυτές όπως και η κ. Ανδρουλιδάκη σε έναν δεύτερο χρόνο. Επομένως, εκτός του Γενικού Γραμματέα που μόλις τελειώσω, μπορεί να κάνει τη δική του τοποθέτηση, οι υπηρεσιακοί παράγοντες είναι εδώ και για τα τοποθετηθούν αν κρίνουν ότι πρέπει να πουν κάτι και να απαντήσουν σε ερωτήσεις που ενδεχομένως να θέσετε.

Είναι σαφές, το ζήσαμε όλοι, ότι αντιμετωπίσαμε μία πρωτοφανή κατάσταση, όχι μόνο σε σχέση με τα μνημεία και την πολιτιστική κληρονομιά, αλλά αυτό το οποίο βιώσαμε την τελευταία βδομάδα με τις πυρκαγιές σε όλη τη χώρα. Ήταν πραγματικά κάτι πρωτοφανές. Ομολογώ ότι όσοι βρεθήκαμε δίπλα στην φωτιά, στην κυριολεξία δεν μπορούμε εύκολα να ξεχάσουμε τις εικόνες που ζήσαμε εδώ και οι οποίες προκάλεσαν μία μεγάλη οικολογική, κατά κύριο, λόγο ζημιά.

Η φωτιά στο Τατόι, όπως ξέρετε, ξεκίνησε την Τρίτη, έσβησε την Τετάρτη τα ξημερώματα, για να υπάρξει ένας δεύτερος κύκλος την Πέμπτη 5/8 και την Παρασκευή 6/8. Την  Τετάρτη και την Πέμπτη εκδηλώθηκε και η φωτιά στην Αρχαία Ολυμπία, ενώ ήδη υπήρχανε φωτιές στην περιοχή της Πελοποννήσου και στην περιοχή της Εύβοιας.

Για τις  δύο τελευταίες περιοχές, ιδιαίτερα  για την Λακωνική Μάνη όπου υπήρχε το μεγάλο πρόβλημα και για την ευρύτερη Λακωνία, οι αρμόδιες Εφορείες Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού είναι παρούσες και  στο βαθμό που είναι δυνατόν, ασχολούνται με καταγραφές.

Η εικόνα την οποία έχουμε μέχρι σήμερα είναι ότι στη μεν Εύβοια, δεν έχουμε σχεδόν κανένα πρόβλημα μέχρι σήμερα που μιλάμε. Στη δε Λακωνία τα προβλήματα που προκύπτουν σε κάποιους μεταβυζαντινούς ναούς είναι εξαιρετικά περιορισμένα.

Τώρα, όπως ακούσατε, όπως δημοσιοποιήθηκε και χθες μετά το Υπουργικό Συμβούλιο ο Πρωθυπουργός, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν σαφής, ότι όλες οι περιοχές που κάηκαν κηρύσσονται αναδασωτέες. Ξεκινώ από αυτό για να πω ότι πολλά πράγματα λέχθηκαν και γράφτηκαν και για επενδυτικά σχέδια στο Τατόι. Αυτά, προφανώς, δεν ισχύουν. Παραμένουμε στο στόχο μας, στο σχεδιασμό μας, όπως αναλυτικά προβλέπεται στη μελέτη βιωσιμότητας την οποία ήδη εφαρμόζουμε.

Σας θυμίζω ότι από το τέλος Μαρτίου έχει συγκροτηθεί​ και διϋπουργική κυβερνητική επιτροπή αποτελούμενη από υπουργούς, γενικούς γραμματείς και άλλα στελέχη προκειμένου ο καθένας να λειτουργήσει, κατά την αρμοδιότητά του, συντονισμένα στην αποκατάσταση του κτήματος.

Να πω δυο πράγματα γι’ αυτά τα οποία έγιναν από το τέλος Μαρτίου και εξής: Ήταν η υπογειοποίηση των δικτύων του ΔΕΔΔΗΕ μέσα στο κτήμα. Συστηματική αποψίλωση και καθαρισμοί σε συνεργασία με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και την Πολιτική Προστασία. Και, προφανώς, συνέχισε το Υπουργείο Πολιτισμού και οι αρμόδιες υπηρεσίες του όλες τις δουλειές, τις οποίες είχαν αναλάβει, είτε τη συστηματική καταγραφή των κινητών αντικειμένων, τα οποία αριθμούν πάνω από 100.000, είτε τις επισκευαστικές εργασίες ή την προετοιμασία των διαγωνισμών και των μελετών για την αποκατάσταση των κτιρίων.

Όπως λέγαμε πάντοτε, το Τατόι ήταν ενιαίο σύνολο, το οποίο αποτελείτο από το περιβαλλοντικό και το πολιτιστικό του περιβάλλον. Και αυτές οι δύο ξεχωριστές ενότητες, δημιουργούσαν ένα ενιαίο σύνολο. Χάσαμε μεγάλο μέρος του δάσους. Δεν είναι αμελητέο, δεν είναι εύκολο να το αποδεχθεί κανείς.

Στα πολιτιστικά μνημεία, γιατί το πολιτιστικό περιβάλλον είναι ένα ευρύτερο πράγμα, οι απώλειες δεν ήταν μεγάλες. Χάρη στην παρέμβαση όλων, κυρίως της Πολιτικής Προστασίας, της Πυροσβεστικής, της Ελληνικής Αστυνομίας σε συντονισμένες προσπάθειες με τις δικές μας υπηρεσίες, η ζημία περιορίστηκε στο λιγότερο δυνατόν, ευτυχώς.

Αυτή τη στιγμή προχωρούμε και επιταχύνουμε τις διαδικασίες τις οποίες έχουμε αναλάβει ως Υπουργείο Πολιτισμού για την εφαρμογή του σχεδίου μας για την αποκατάσταση των κτιρίων, έτσι όπως προβλέπεται από τη μελέτη βιωσιμότητας.

Παράλληλα, έχουμε ήδη αναθέσει την μελέτη για τη συστηματική και σωστή αναδάσωση του ιστορικού πυρήνα και στην πολύ στενή του έννοια, δηλαδή των 1.600 στρεμμάτων και στην ευρύτερη των 6.000 στρεμμάτων. Ήδη η μελέτη ξεκινά και συγκροτείται η απαραίτητη επιστημονική ομάδα, η οποία θα ανακοινωθεί σύντομα.

Η διαδικασία της αναδάσωσης του ιστορικού πυρήνα δεν είναι μία συνήθης αναδάσωση, διότι έχουμε να αντιμετωπίσουμε δύο βασικές παραμέτρους: Την ιστορικότητα, ιστορικά χαρακτηριστικά του κτήματος τα οποία δεν μπορούμε να απαλείψουμε και δεν θέλουμε να απαλείψουμε και την αντιμετώπιση του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής.

Επίσης, προβλήματα τα οποία προέκυψαν από την πυρκαγιά, όπως της ηλεκτροδότησης, έχουν αποκατασταθεί. Κι εδώ θα ήθελα να ευχαριστήσω τον ΔΕΔΔΗΕ για την πολύ καλή συνεργασία με τις δικές μας υπηρεσίες.

Επίσης, το δίκτυο  ύδρευσης  είχε αποκατασταθεί. Να θυμίσω ότι το Τατόι, το 2016 δεν είχε καθόλου νερό. Το δίκτυο όμως κατεστράφη από την πυρκαγιά. Έχει πλέον αποκατασταθεί και το παλιό και το καινούριο και ήδη μόλις αποκατασταθεί και η ποσότητα του νερού που θέλουμε, θα υπάρξει και η ανάλογη πίεση. Πάντως, πλέον έχει αποκατασταθεί.

Είχαμε ζημιές σε 7 κτήρια. Θα δείτε στη συνέχεια στο PowerPoint που θα σας δείξουμε. Οι ζημιές αυτές δεν δημιούργησαν περισσότερα δομικά προβλήματα από αυτά που ήδη  υπήρχαν, εξαιτίας του χρόνου που είχε ταλαιπωρήσει τα κτήρια του Τατοΐου, χωρίς να γίνουν παρεμβάσεις.

Κάηκαν στέγες, κάποιες εξ αυτών ήταν νεότερες επεμβάσεις, του Υπουργείου Πολιτισμού, σωστικές δηλαδή επεμβάσεις οι οποίες έγιναν τα προηγούμενα χρόνια. Άλλες στέγες ήταν ήδη μισογκρεμισμένες, οπότε κάηκαν ξύλινα στοιχεία και ξύλινα κουφώματα, τα οποία σε πάρα πολλές περιπτώσεις ήταν και αυτά μέσα στις σωστικές παρεμβάσεις και είχαν αποκατασταθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού τα προηγούμενα χρόνια ή ήταν απλώς ψευδοκουφώματα για να κλείσουν τα κενά των παλαιών κουφωμάτων.

Τα 7 κτήρια είναι, η Οικία Στουρμ, το κτήριο Τηλεπικοινωνιών, η Οικία Φροντιστή, το κτήριο της Φρουράς των Τάφων, το κτήριο Προσωπικού, το κτήριο Διευθυντηρίου και το κτήριο του Δασονομείου. Από τα κτήρια αυτά, η Οικία Στουρμ, το κτήριο τηλεπικοινωνιών και η οικία φροντιστή έχουν ήδη ενταχθεί από το 2020 στο ΕΣΠΑ και προβλέπεται ότι στο α΄ εξάμηνο του 2022 θα έχουν ανάδοχο. Η αποκατάστασή τους θα γίνει με την μέθοδο μελέτης κατασκευής και την ευθύνη την έχει η Υπηρεσία Συντήρησης Νεώτερων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής.

Για τα κτήρια Φρουράς Τάφων, Προσωπικού, Διευθυντηρίου και Δασονομείου, οι μελέτες ξεκινούν αμέσως. Ήδη έχει δοθεί η σχετική εντολή να ξεκινήσει η μελέτη του κτηρίου του Διευθυντηρίου, με αυτεπιστασία στα πλαίσια της δυνατότητας που έχει το Υπουργείο Πολιτισμού και οι Υπηρεσίες του να εκτελούν και να υλοποιούν μελέτες με αυτεπιστασία και μάλιστα σε ήδη τρέχουσα αυτεπιστασία. Υπολογίζεται ότι οι μελέτες αυτές θα έχουν ολοκληρωθεί τέλος του 2021, αρχές του 2022, και η χρηματοδότηση τους,  οι πόροι είναι εξασφαλισμένοι από το ΕΣΠΑ της περιόδου 2021-2027.

Επίσης, έχουν ενταθεί στο τρέχον ΕΣΠΑ 2014-2021 στο επιχειρησιακό πρόγραμμα περιβάλλοντος, όπως και τα κτήρια τα οποία προανέφερα, οι μελέτες οι οποίες είναι σε εξέλιξη για τα δίκτυα και τις υποδομές του κτήματος, ενώ έχουν ήδη εξασφαλιστεί οι πόροι κα για τα έργα αυτά.

Όταν λέμε υποδομές εννοούμε αποχέτευση, ύδρευση με μελέτη συστηματική η οποία εκτελείται από την ΕΥΔΑΠ, βιολογικό καθαρισμό, πυροπροστασία και πυρόσβεση. Οι πόροι για τις υποδομές έχουν ενταχθεί στο έργο το οποίο ήδη έχει εγκριθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης και είναι της τάξεως των 20.000.000€.

Επίσης, σε κάθε κτήριο, στο οποίο γίνονται μελέτες ή οι μελέτες έχουν ολοκληρωθεί και είναι σε φάση δημοπράτησης, προβλέπεται μηχανολογική μελέτη η οποία συμπεριλαμβάνει πυρανίχνευση και πυρόσβεση. Δηλαδή, στην μελέτη η οποία έχει ολοκληρωθεί και έχει εγκριθεί και είναι έτοιμη προς δημοπράτηση για το ανάκτορο εμπεριέχεται η μηχανολογική μελέτη, η οποία προβλέπει κανονάκια, κρουνούς κ.λπ.

Αντίστοιχα, και για το κτήριο των μαγειρείων, όπου ήδη έχει αναδειχθεί ανάδοχος και η εγκατάστασή του προβλέπεται να γίνει εντός του β΄ 15ημέρου του Αυγούστου, δηλαδή τις επόμενες 15-20 μέρες. Και στην μελέτη αυτή εμπεριέχονται έργο πυρανίχνευσης και πυρόσβεσης.

Να θυμίσω ότι από το Ταμείο Ανάκαμψης και από το τρέχον ΕΣΠΑ και το επόμενο ΕΣΠΑ εξασφαλίζονται το σύνολο των πόρων που απαιτούνται για την αποκατάσταση των συγκεκριμένων κτηρίων του Τατοΐου.

Όπως γνωρίζετε πολύ καλά, τα 100 περίπου χιλιάδες αντικείμενα, τα οποία με φροντίδα και ευθύνη της Δ/νσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων, από το 2003, που ξεκίνησε τη διαδικασία αυτή, δέχονται την φροντίδα, την συντήρηση και την καταγραφή. Από τότε βρίσκονται μέσα σε αποθηκευτικούς χώρους, containers στον χώρο του κτήματος.

Το 2020 και το 2021 η εργασία αυτή εντάθηκε και ο αριθμός των αντικειμένων έχει αυξηθεί πάρα πολύ, σε σχέση με αυτά τα οποία ξέραμε ότι υπάρχουν, αλλά μέχρι τα δύο τελευταία χρόνια ήταν στοιβαγμένα μέσα σε κτήρια, τα οποία έπρεπε να αδειάσουν. Αφενός για να καταγραφούν, να προστατευθούν τα αντικείμενα, και αφετέρου γιατί τα κτήρια αυτά έπρεπε να μελετηθούν προκειμένου να μπουν στα προγράμματα αποκατάστασης.

Είναι η πρώτη φορά που υπάρχει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα για το Τατόι ,έτσι όπως εγκρίθηκε από τη μελέτη βιωσιμότητας και είναι εξασφαλισμένοι οι πόροι. Παράλληλα, σε εξέλιξη είναι ειδικά σχέδια, σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, περιβαλλοντικές μελέτες και δημιουργία θεσμικού πλαισίου για μία εταιρία ειδικού σκοπού η οποία θα μετεξελιχθεί στη συνέχεια σε φορέα διαχείρισης.

Το έχω πει πάρα πολλές φορές ότι το Τατόι δεν μπορεί να το διαχειριστεί το ίδιο το κράτος και γι’ αυτό απαιτείται αφενός μεν η εταιρία ειδικού σκοπού και στη συνέχεια η μετεξέλιξή της σε φορέα διαχείρισης.

Αυτό θα γίνει στην ώρα του. Αντιλαμβάνομαι ότι λέγονται διάφορα, ότι θα έπρεπε ο φορέας διαχείρισης να έχει συσταθεί κ.λπ. Υπάρχουν αρμοδιότητες οι οποίες ανήκουν στο κράτος. Πρέπει πρώτα να γίνουν κάποια πράγματα α σε βασικές υποδομές στα μνημεία και στη συνέχεια είναι προφανές ότι το κτήμα θα το διαχειριστεί ο φορέας ο οποίος θα συσταθεί.

Να πάμε τώρα στο θέμα των κινητών. Όπως είπα, αυτά όλα τα αντικείμενα βρίσκονται σε containers μικρότερα ή μεγαλύτερα, μέσα στο κτήμα. Τα containers αυτά έμειναν άθικτα από τη φωτιά. Το πρόβλημα παρουσιάστηκε σε δύο οικίσκους οι οποίοι υπήρχαν σε άμεση γειτνίαση με το κτήριο των ανακτόρων. Ο ένας οικίσκος ήταν εντελώς άδειος. Μάλλον υπήρχαν τρεις οικίσκοι, ο ένας είναι εκεί και παραμένει ως φυλακείο. Ο δεύτερος οικίσκος κατεστράφη μερικώς και ο τρίτος κατεστράφη ολοσχερώς.

Ο οικίσκος που καταστράφηκε ολοσχερώς περιείχε αντικείμενα, τα οποία σύμφωνα με την αρμόδια Δ/νση ήταν μικρής αξίας και σε κακή κατάσταση διατήρησης. Το υλικό το οποίο υπήρχε στον οικίσκο παλαιότερα είχε ήδη αξιολογηθεί από τη Δ/νση Συντήρησης και την Δ/νση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομίας και τα αντικείμενα τα οποία είχαν κριθεί σημαντικά και αξιόλογα είχαν μεταφερθεί σε άλλους χώρους.

Στον συγκεκριμένο οικίσκο υπήρχε κάποια οικοσκευή-μαγειρικά σκεύη, διάφορες συσκευές όπως μια ραπτομηχανή SINGER- και προστατευτικά τζακιών τα οποία δεν έχουν ιδιαίτερα προβλήματα, καθώς ήταν μεταλλικά. Υπήρχε, επίσης, η δεύτερη διαλογή της κάβας, κυρίως πολλά μπουκάλια από μπύρες και αναψυκτικά και κάποιο χαρτώο υλικό όπως έντυπα και βιβλία τα οποία είχαν ούτως ή άλλως επιλεγεί ότι δεν ήταν ιδιαίτερα αξιόλογα.

Επίσης, για την ενημέρωσή σας να πω ότι ήδη ετοιμάζονται από την Δ/νση Προστασία Νεότερης Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς μελέτες για το καταφύγιο, το ιπποστάσιο, τον στάβλο του Γεωργίου και το βουστάσιο.

Όπως σας είπα για το κτήριο του ανακτόρου η μελέτη είναι ήδη έτοιμη. Έχει εγκριθεί, όπως έχουν εγκριθεί και  οι ειδικοί όροι που θα τεθούν στον εργολάβο, λόγω της ποιότητας του κτηρίου, από το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Η Υπηρεσία είναι έτοιμη να προχωρήσει στη δημοπράτηση.

Επίσης, θέλω να θυμίσω, επειδή όλοι αυτές τις μέρες ζήσαμε το θέμα της κλιματικής αλλαγής και τα προβλήματα, τα οποία παρουσιάζει, ότι από τον Οκτώβριο του 2019 έχει συσταθεί στο Υπουργείο διεπιστημονική επιτροπή από στελέχη των πανεπιστημίων μας αλλά και του Υπουργείου Πολιτισμού, που μελετούν το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεων του στα μνημεία και στην πολιτιστική κληρονομιά. Είμαστε έτοιμοι να παρουσιάσουμε τα πορίσματα τον Σεπτέμβριο που μας έρχεται, τον Σεπτέμβριο του 2021.

Η συγκεκριμένη Επιτροπή, υποστηρίζει τόσο την ελληνική πρωτοβουλία για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η οποία είναι ένα θέμα που αφορά και το χειρίζεται ο Πρωθυπουργός και έχει την στήριξη των διεθνών οργανισμών και προφανώς του ΟΗΕ. Αλλά υποστηρίζει και τα προγράμματα του Υπουργείου Πολιτισμού και γι’ αυτό υπήρχε η ωριμότητα, ώστε στο Ταμείο Ανάκαμψης να υπάρξει ειδικό έργο που αφορά στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα μνημεία, στην δημιουργία του εθνικού σχεδίου αντιμετώπισης, επιμέρους σχεδίων αλλά και συγκεκριμένων έργων που θα λειτουργήσουν πιλοτικά σε μείζονες αρχαιολογικούς χώρους.

Η κλιματική αλλαγή δεν εκδηλώνεται μόνο σε επίπεδο πυρκαγιάς. Εκδηλώνεται σε επίπεδο πλημμυρών, πολύ έντονων βροχοπτώσεων σε σύντομο χρόνο, οι οποίες προκαλούν αυτές τις επιπτώσεις. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο είμαστε σε συνεργασία με δύο ακαδημαϊκά ιδρύματα της χώρας, με ένα ερευνητικό ίδρυμα και προφανώς οι Υπηρεσίες μας συνεργάζονται, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε και με έργα αλλά και μέσω του Εθνικού Σχεδίου την κλιματική αλλαγή και με επιμέρους σχέδια, όλα αυτά τα προβλήματα που δημιουργούνται.

Δεν θα ήθελα να πω περισσότερα. Θα δώσω το λόγο στον Γενικό Γραμματέα, εάν θέλει να συμπληρώσει κάτι και στη συνέχεια στους υπηρεσιακούς παράγοντες και προφανώς όλοι μας και προσωπικά εγώ είμαι στη διάθεσή σας για όλες τις ερωτήσεις.

Facebook Comments