Σκάκι, το παιχνίδι που ταξιδεύει στο χρόνο!

pexels-photo-1040157

Photo, by JESHOOTS.com / CC0

Το σκάκι αποτελούσε πάντοτε έμπνευση και βάση για τη συγγραφή σπουδαίων βιβλίων στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ο Τζορτζ Όργουελ το χρησιμοποίησε ως σημείο αναφοράς για να αναδείξει τη μάταιη μάχη του ήρωά του εναντίον του Μεγάλου Αδερφού, ο Θερβάντες επέλεξε τον Σάντσα Πάντσα, τον πιστό ακόλουθο του Δον Κιχώτη, ως όχημα για να εξηγήσει μέσω της θέσης των πιονιών του παιχνιδιού την αντίστοιχη κοινωνική θέση που καταλαμβάνει κάθε άνθρωπος ως οντότητα.

Ο Φρανσουά Ραμπελέ ήταν εκείνος που πρώτος εφηύρε τον όρο «Ροκέ» στη σειρά βιβλίων για τη ζωή του Γαργαντούα και του Πανταγκρυέλ, ενώ μία πολύ σημαντική κυρία των ημερών μας, η Τζένιφερ Σαντάντε, έχει προσπαθήσει να ανακαλύψει τη θέση της γυναίκας στον κόσμο του σκακιού μέσα από το βιβλίο της «Οι γυναίκες στο απόλυτο παιχνίδι των διανοούμενων». Η ίδια είναι πρωταθλήτρια στο σκάκι, φιλάνθρωπος και ημιεπαγγελματίας των παιχνιδιών με τράπουλα, τομείς στους οποίου έχει σημειώσει τεράστια επιτυχία. Τέλος, ο Στέφαν Τσβάιγκ έγραψε τη «Σκακιστική νουβέλα», ένα έργο-αλληγορία του παραλογισμού του κόσμου μας.

Υπάρχουν εκατοντάδες ιδέες που έχουν κινηθεί γύρω από μία παρτίδα σκάκι ή έχουν χρησιμοποιήσει το απίστευτο αυτό παιχνίδι ως αφορμή για να στηριχθεί πάνω του μία ιστορία. Συχνότερα αποτελεί εφαλτήριο για να αναδειχθούν οι συγκρούσεις αντίθετων ιδεών και φιλοσοφιών, άλλοτε χρησιμοποιείται για να αναδειχθούν θέματα της καθημερινότητας και μερικές φορές απλώς δίνει απαντήσεις για το είδος της ανθρώπινης φύσης, της προσωπικότητας και των συναισθημάτων της ανθρωπότητας.

Τι ακριβώς είναι, όμως, το πραγματικό σκάκι στην ζωή του ανθρώπου; Ο Γρηγόρης Ζώρζος επέλεξε να αναλύσει την πορεία του παιχνιδιού από την αρχαιότητα έως σήμερα, αφού το σκάκι υπάρχει σε διάφορες μορφές εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ο συγγραφέας από την Καλλιθέα Αττικής ανέλυσε το Ζατρίκιον, ένα παιχνίδι των αρχαίων Ελλήνων στο οποίο έχει τις ρίζες του το σκάκι και έγραψε το ομώνυμο βιβλίο στο οποίο αναλύεται η έρευνά του διεξοδικά. Εντύπωση προκαλεί η ετυμολογική ανάλυση του ονόματος Ζατρίκιον, καθώς προέρχεται από το μόριο «ζα-» και το ρήμα «τριάσσω» (ή «τριάζω»).

Το επιτακτικό μόριο «Ζα» χρησιμοποιείται για να ενισχύσει το δεύτερο συνθετικό οποιασδήποτε λέξης συνοδεύει (ζάμπλουτος, ζατρεφής, ζάθεος κλπ.). Η λέξη «τριάσσω» σημαίνει «νικώ» και ο συνδυασμός των δύο λέξεων αναδεικνύει την ανταγωνιστικότητα των παικτών του Ζατρίκιου, αλλά και την ίδια την φύση του παιχνιδιού. Στο Βυζάντιο το Ζατρίκιον επέζησε, αλλά άρχισε να ονομάζεται και «σκάκους» ή «κιόσα», με το πρώτο να περιγράφει στα λατινικά το τετράγωνο ταμπλό στο οποίο παίζεται και τα μικρότερα τετράγωνα που περιλαμβάνονται σε αυτό.

Spielbrett_Knossos_08Photo, by Olaf Tausch / CC BY 3.0

Σε ότι αφορά στην ουσία του παιχνιδιού, καθώς και στον άμεσο συσχετισμό του με το σκάκι, αυτό αποδεικνύεται από τον Σωκράτη στον «Φαίδρο», όπου επιβεβαιώνει πώς το Ζατρίκιον προϋπήρχε στην Αρχαία Ελλάδα και έφτασε στους Αιγύπτιους από τα χέρια των Μιλήσιων Ελλήνων που έκτισαν την πόλη Ναύκρατη. Στο πέρασμα των αιώνων το παιχνίδι εξελίχθηκε με διάφορους τρόπους, αλλά έπρεπε να μπει στη Βυζαντινή εποχή για να γίνει εξαιρετικά δημοφιλές. Η μεταφορά του από το Βυζάντιο στη Δυτική Ευρώπη και στα ανάκτορα κάθε χώρας το μετέτρεψαν στο αγαπημένο των βασιλιάδων και των ηγεμόνων.

Μερικές δεκαετίες αργότερα έγινε σημείο αναφοράς όταν απαγορεύτηκε από την Εκκλησία, όμως δεν πήρε πάρα πολύ καιρό έως ότου ονομαστεί «άθυρμα» (δηλαδή «παιχνίδι», όπως τα παιδικά παιχνίδια) από τον κλήρο. Έτσι εμφανίστηκε και πάλι, για να ξαναμπεί στην καθημερινότητα των πολιτών χωρίς, πλέον, να έχει κανείς πρόβλημα να αντιμετωπίσει από την απαγόρευση.

Ανάλογα την περιοχή, τα πιόνια έχουν διάφορες παραλλαγές και στην Ασία απεικονίζουν ελέφαντες και βεζίρηδες ενώ στην Ευρώπη βασιλιάδες και αξιωματικούς. Κατά τόπους εμφανίστηκαν πιόνια με κανόνια, πολυβόλα και άλλου είδους πολεμικά όπλα και σχέδια. Μερικά από αυτά είναι τόσο σημαντικά, που πριν από μερικές ημέρες έγινε γνωστό ότι ένα και μόνο πιόνι σκακιού ηλικίας τουλάχιστον 200 ετών που ήταν ξεχασμένο για δεκαετίες σε ένα συρτάρι, θα βγει σε δημοπρασία για ένα εκατομμύριο λίρες! Κάποιοι εκτιμητές αναφέρουν, μάλιστα, ότι όλα τα πιόνια της συλλογής πρέπει να ήταν θαμμένα (άγνωστο γιατί) λίγο μετά την κατασκευή τους και είδαν ξανά το φως του ήλιου το 1831. Αν κάτι τέτοιο ευσταθεί, τότε εκτιμάται ότι η ηλικία τους πιθανώς να ξεπερνάει τα 500 χρόνια!

 

Facebook Comments